ریاضیات - یک «علم شبه طبیعی» در آموزش مدرسه‌ای

نوع مقاله : مقاله علمی-ترویجی (ترجمه)

نویسندگان

مجید افشاری ¹

حمیدرضا کاشفی ²

¹ گروه آموزش فیزیک، دانشگاه فرهنگیان، صندوق پستی 56441 -888 تهران، ایران

² گروه آموزش ریاضی، دانشگاه فرهنگیان، صندوق پستی 56441 -888 تهران، ایران

10.22067/tmsj.2025.93757.1066

چکیده

ریاضیات به‌واسطهٔ قطعیت و ضرورت نتایج خود از علوم تجربی متمایز می‌شود؛ ویژگی‌ای که هِمپِل را بر آن داشت تا آن را «ملکهٔ علوم» بنامد. او این قطعیت را به تحول ریاضیات پس از هیلبرت نسبت می‌دهد، جایی که ریاضیات به دانشی صوری و انتزاعی بدل شد که نه بر پیوندهای هستی‌شناختی با واقعیت فیزیکی، بلکه صرفاً بر سازگاری منطقی استوار است. با این حال، در آموزش مدرسه‌ای، ریاضیات نمی‌تواند به این شکل کاملاً انتزاعی تدریس شود و استفاده از نمودارها، مواد تصویری و کاربردهای دنیای واقعی ضروری است. از دیدگاه سازه‌گرایانه، دانش‌آموزان در این فضا به‌جای جهان‌بینی «صوری–انتزاعی» توصیف‌شده توسط همپل، یک جهان‌بینی ریاضی «تجربی–عینی» مبتنی بر اشیای واقعی می‌سازند. از منظر معرفت‌شناختی، این نوع ریاضیات مدرسه‌ای به علوم طبیعی نزدیک است و می‌توان آن را نوعی «‌علم شبه طبیعی» دانست؛ امری که پرسش‌های بنیادین علوم طبیعی و به‌ویژه آموزش فیزیک را برای معلمان ریاضی بسیار مهم می‌سازد و زمینه‌ای برای گفت‌وگوی میان‌رشته‌ای فراهم می‌کند.

کلیدواژه‌ها

میان‌رشته‌ای

رابطه بین ریاضیات و فیزیک

معرفت‌شناسی

---